Gdy w XIX wieku w dawnej Galicji wybuchał pożar, losy całych wsi i miasteczek wisiały na włosku. Drewniana zabudowa i brak zorganizowanej pomocy obracały w popiół dorobek wielu pokoleń. Właśnie z tej bezsilności i rodzącej się solidarności zrodził się ruch, który zmienił oblicze regionu – Ochotnicze Straże Pożarne. Dziś Małopolska to kolebka polskiego pożarnictwa. Przedstawiamy unikalny historyczny ranking pionierów walki z ogniem w naszym województwie, sprawdzając, jak wysokie miejsce zajmuje w nim zasłużona formacja z OSP Gdów.
W zestawieniu ujęliśmy formacje o udokumentowanym, najdłuższym rodowodzie. Choć część z nich zaczynała jako „Towarzystwa Ochotniczych Straży Ogniowych”, do dziś kontynuują one tradycję niesienia bezinteresownej pomocy.
1. Miejsce pierwsze (Absolutny Senior): OSP Nowe Brzesko (1820 r.)
Prawdziwy fenomen na mapie Polski. Początki tej formacji z powiatu proszowickiego sięgają aż 1820 roku. Jednostka przetrwała burze dziejowe, powstania narodowe oraz obie wojny światowe, będąc starszą niż większość państwowych straży pożarnych w Europie.
2. Podwójne srebro: OSP Zator oraz OSP Tarnów / Kraków (1865 r.)
Rok 1865 przyniósł prawdziwy przełom pod zaborem austriackim. Wtedy to zorganizowały się pierwsze, w pełni sformalizowane i nowoczesne straże ogniowe. OSP Zator stała się symbolem strażackiego rzemiosła w zachodniej Małopolsce, hucznie obchodząc niedawno swój imponujący jubileusz 160-lecia istnienia.
3. Strażackie Podbeskidzie: OSP Wadowice (1867 r.) i OSP Andrychów (1870 r.)
Kolejne lata XIX wieku przyniosły potężny rozwój struktur pożarniczych w rejonie dzisiejszego powiatu wadowickiego. Druhowie z Wadowic i Andrychowa jako jedni z pierwszych w regionie wprowadzili na wyposażenie profesjonalne, jak na tamte czasy, manualne sikawki konne.
4. Architekci Związku: OSP Wieliczka (1872 r.)
Wieliczka wpisała się w historię nie tylko jako potęga górnicza, ale i pożarnicza. To właśnie wieliccy strażacy byli inicjatorami powołania struktur ponadlokalnych (Krajowego Związku), kładąc podwaliny pod nowoczesny system, z którego ochotnicy korzystają do dziś.
5. Elita końca XIX wieku: OSP Podegrodzie (1883 r.), OSP Kalwaria Zebrzydowska (1880 r.), OSP Lanckorona (1887 r.), OSP Gdów (1890 r.), OSP Głogoczów (1890 r.)
To tutaj znajduje się miejsce dla OSP Gdów. Formacja zamyka ścisłą, elitarną czołówkę najstarszych straży w Małopolsce. Powstała 18 lipca 1890 roku gdowska straż pożarna stanowiła drugą falę wielkiej modernizacji Galicji. Co ciekawe, dopiero niedawne badania historyczne w archiwach we Lwowie potwierdziły, iż jednostkę oficjalnie zarejestrowano w Wiedniu w 1890, a nie w 1891 roku, jak sądzono przez ponad stulecie.
Pozycja w rankingu to jedno, ale prawdziwą miarą wartości jednostki jest jej ewolucja. W 2025 roku – dokładnie rok temu, 14 września – OSP Gdów obchodziła spektakularny jubileusz 135-lecia istnienia. Choć jej założyciele ruszali do akcji z prostymi bosakami, drewnianymi wiadrami i symbolem sokoła na piersiach, dzisiejsi druhowie reprezentują najwyższy poziom ratownictwa w powiecie.
Współczesna OSP Gdów to najważniejszy filar Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Jednostka słynie ze specjalistycznych sekcji (m.in. wysokowydajnych pomp powodziowych) oraz gotowości bojowej, która regularnie ratuje życie i mienie mieszkańców na ruchliwych szlakach komunikacyjnych i w podkrakowskich gminach.
Patrząc na mapę Małopolski, widać wyraźnie, iż historia pożarnictwa pisała się odwagą zwykłych rzemieślników, rolników i mieszczan. Jednostki takie jak ta w Nowym Brzesku, Wieliczce czy Gdowie udowadniają, iż hasło „Bogu na chwałę, ludziom na pożytek” nie jest wyłącznie pustym frazesem, ale żywą misją, która trwa niezmiennie od blisko dwóch stuleci.
![Ogień w kotłowni w Urszulinie. Gospodarz lekko poparzony [ZDJĘCIA]](https://static2.supertydzien.pl/data/articles/xga-4x3-ogien-w-kotlowni-w-urszulinie-gospodarz-lekko-poparzony-zdjecia-1790055111.jpg)
