Oświetlenie awaryjne a ewakuacyjne – czym się różnią i jakie wymagania muszą spełniać?

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne często są traktowane jako pojęcia zamienne, choć nie oznaczają tego samego. W artykule wyjaśniamy, czym różnią się oba pojęcia, co obejmuje awaryjne oświetlenie ewakuacyjne i kiedy jest wymagane. Pokazujemy również, jakie przepisy i normy należy uwzględnić, jak podejść do czasu działania systemu, jak zweryfikować istniejącą instalację oraz jakich błędów unikać przy projektowaniu i modernizacji.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym różni się oświetlenie awaryjne od ewakuacyjnego?
• Co obejmuje awaryjne oświetlenie ewakuacyjne?
• Kiedy oświetlenie ewakuacyjne jest wymagane?
• Jakie przepisy i normy dotyczą oświetlenia awaryjnego?
• Jak długo powinno działać oświetlenie ewakuacyjne?
• Jak sprawdzić, czy system w obiekcie jest prawidłowy?
• Jakich błędów unikać przy projektowaniu i modernizacji?

Oświetlenie awaryjne a ewakuacyjne – jaka jest różnica?

Najważniejsza różnica dotyczy zakresu i funkcji, a nie czasu świecenia. Oświetlenie awaryjne zaczyna działać, gdy zawodzi zasilanie oświetlenia podstawowego. W zależności od przyjętej funkcji może wspierać ewakuację albo umożliwiać czasową kontynuację lub kontrolowane zakończenie pracy.

Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne służy bezpieczeństwu: pozwala rozpoznać drogę wyjścia, ogranicza ryzyko paniki w większych przestrzeniach i zapewnia warunki do bezpiecznego zakończenia niebezpiecznej czynności. Oświetlenie zapasowe ma natomiast umożliwić kontynuację normalnych działań albo ich uporządkowane zakończenie – zależnie od poziomu oświetlenia i założeń projektu.

W praktyce oznacza to, iż samo określenie „oprawa awaryjna” nie mówi jeszcze, jaką funkcję pełni urządzenie i czy cały system został prawidłowo zaprojektowany dla konkretnej przestrzeni.

Co obejmuje awaryjne oświetlenie ewakuacyjne?

Oświetlenie ewakuacyjne nie ogranicza się do zielonego znaku nad wyjściem. Projekt powinien uwzględniać różne funkcje przestrzeni i zagrożenia występujące po zaniku oświetlenia podstawowego.

Drogi ewakuacyjne. Zapewniają widoczność przebiegu drogi, wyjść, zmian kierunku, przeszkód i miejsc szczególnych, aby użytkownicy mogli bezpiecznie opuścić zagrożoną przestrzeń.

Strefy otwarte. Oświetlenie antypaniczne pomaga zachować orientację w większych przestrzeniach, takich jak hale, sale czy otwarte strefy komunikacyjne, i umożliwia dotarcie do drogi ewakuacyjnej.

Strefy wysokiego ryzyka. Zapewniają warunki do bezpiecznego przerwania procesu lub zakończenia czynności, której nagłe zatrzymanie albo wykonywanie w ciemności mogłoby zagrozić pracownikom.

Znaki bezpieczeństwa. Muszą pozostać widoczne i czytelne w warunkach awaryjnych, aby jednoznacznie wskazywać wyjścia i kierunek ewakuacji.

Kiedy potrzebne jest oświetlenie ewakuacyjne?

Obowiązek zastosowania awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego zależy od rodzaju i przeznaczenia budynku, liczby oraz sposobu poruszania się użytkowników, układu dróg ewakuacyjnych i charakteru występujących zagrożeń. Warunki Techniczne wskazują konkretne pomieszczenia i drogi ewakuacyjne, w których takie oświetlenie jest wymagane.

Dotyczy to m.in. wybranych pomieszczeń przeznaczonych dla dużej liczby osób, garaży, części budynków oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym, określonych dróg ewakuacyjnych oraz obiektów, w których zanik oświetlenia może utrudnić bezpieczne opuszczenie przestrzeni. Nie jest to jednak kompletna lista pozwalająca ocenić każdy obiekt bez analizy jego funkcji i dokumentacji.

Jakie przepisy i normy dotyczą oświetlenia awaryjnego?

Wymagania nie wynikają z jednego dokumentu. Przy projektowaniu i ocenie systemu trzeba łącznie uwzględnić przepisy krajowe, normy określające parametry oświetleniowe oraz zasady dotyczące wykonania i utrzymania instalacji.

• Warunki Techniczne określają, gdzie należy stosować oświetlenie awaryjne i wskazują minimalny czas działania awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.
• PN-EN 1838 określa wymagania oświetleniowe dla poszczególnych funkcji i przestrzeni.
• PN-EN 50172 dotyczy systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, w tym dokumentacji, weryfikacji, testowania i konserwacji.
• Przepisy ochrony przeciwpożarowej regulują projektowanie, uzgodnienie, wykonanie i utrzymanie urządzeń przeciwpożarowych.
• Oprawy przeznaczone do oświetlenia awaryjnego powinny posiadać wymagane dokumenty, w tym ważne świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB.

Aktualne wydanie PN-EN 1838:2025-05 zostało opublikowane w maju 2025 r. i zastąpiło PN-EN 1838:2013-11. PKN wskazuje jednocześnie okres przejściowy związany ze starszym wydaniem do 18 czerwca 2027 r. Dlatego ocena istniejącej instalacji powinna uwzględniać datę projektu, przyjętą podstawę normatywną, zakres późniejszych zmian oraz aktualny sposób użytkowania obiektu.

Jak długo powinno działać oświetlenie ewakuacyjne?

Czas działania nie jest podstawową różnicą między oświetleniem awaryjnym i ewakuacyjnym. Zgodnie z Warunkami Technicznymi awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej godzinę od zaniku oświetlenia podstawowego.

Nie oznacza to jednak, iż jedna godzina będzie adekwatna w każdym zastosowaniu. Dłuższy czas może wynikać z przeznaczenia obiektu, sposobu prowadzenia ewakuacji, oceny ryzyka, czasu potrzebnego na bezpieczne zakończenie procesu albo dodatkowych wymagań przyjętych w projekcie.

Jak sprawdzić, czy rozwiązanie w obiekcie jest prawidłowe?

Ocena istniejącej instalacji powinna rozpocząć się od funkcji obiektu i przebiegu ewakuacji, a nie od samego policzenia opraw. W praktyce warto przejść przez pięć kroków:

1. Ustalić podstawę projektu.
   Sprawdzić datę dokumentacji, przyjęte przepisy i normy oraz zgodność instalacji z dokumentacją powykonawczą.
2. Zweryfikować aktualny układ obiektu.
   Zmiany ścian, maszyn, regałów, stanowisk pracy albo dróg ewakuacyjnych mogą wpływać na skuteczność wcześniej zaprojektowanego systemu.
3. Określić funkcje poszczególnych przestrzeni.
   Należy rozpoznać drogi ewakuacyjne, strefy otwarte, miejsca szczególne i ewentualne strefy wysokiego ryzyka.
4. Sprawdzić oprawy, znaki i zasilanie.
   Ocenie podlegają rozmieszczenie, parametry oświetleniowe, automatyczne uruchomienie, czas działania oraz dokumenty zastosowanych urządzeń.
5. Zweryfikować testy i utrzymanie.
   Potrzebne są aktualne protokoły, rejestry testów, wyniki pomiarów oraz potwierdzenie sprawności baterii lub centralnego źródła zasilania.

Szczegółowa ocena parametrów wymaga pomiarów i odniesienia wyników do funkcji poszczególnych stref. Sam fakt, iż oprawy uruchamiają się po zaniku zasilania, nie wystarcza do potwierdzenia zgodności instalacji.

Jakich błędów unikać przy projektowaniu i modernizacji?

Ryzyko niezgodności pojawia się zwykle wtedy, gdy system jest oceniany wyłącznie przez pryzmat liczby opraw, bez uwzględnienia funkcji przestrzeni i rzeczywistego przebiegu ewakuacji. Do istotnych błędów projektowych należą:

• traktowanie oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego jako synonimów;
• utożsamianie systemu wyłącznie ze znakami kierunkowymi;
• pominięcie stref otwartych albo stref wysokiego ryzyka;
• brak aktualizacji projektu po zmianie sposobu użytkowania lub układu przestrzeni;
• ocena jedynie średniego natężenia bez sprawdzenia wartości minimalnych i równomierności;
• brak aktualnej dokumentacji, pomiarów, testów i kontroli stanu akumulatorów;
• zastosowanie opraw bez sprawdzenia aktualności wymaganych dokumentów i świadectw dopuszczenia.

Cyprian Lemiech

Dyrektor R&D i Produkcji

Oświetlenie awaryjne a ewakuacyjne – najważniejsze wnioski

Oświetlenie awaryjne jest pojęciem nadrzędnym, natomiast awaryjne oświetlenie ewakuacyjne jest jednym z jego zastosowań. Różnica nie sprowadza się do czasu działania. O prawidłowym rozwiązaniu decydują funkcja przestrzeni, przebieg ewakuacji, rodzaj występujących zagrożeń, wymagane parametry, zasilanie oraz sposób utrzymania systemu.

Jeżeli obiekt był przebudowywany, zmienił sposób użytkowania albo jego dokumentacja nie odpowiada aktualnemu układowi, warto zweryfikować system przed kolejną modernizacją lub odbiorem. Pozwala to ograniczyć ryzyko, iż oprawy działają, ale nie zapewniają wymaganych warunków w miejscach rzeczywiście potrzebnych użytkownikom.

Źródła

PKN – komunikat o normach zastąpionych i okresach przejściowych

ISAP – Warunki Techniczne, § 181

ISAP – ustawa o ochronie przeciwpożarowej

CNBOP-PIB – wykazy świadectw dopuszczenia

PSP – dokumentacja urządzeń przeciwpożarowych przy odbiorze