Spłonął XVII-wieczny kościół w Sanoku. Jest plan odbudowy

Zdjęcie: skansen sanok pożar

Tragiczny pożar w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku

Pożar, który wybuchł w nocy z 15 na 16 sierpnia w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, doprowadził do jednej z największych strat w historii podkarpackiego dziedzictwa kulturowego. Doszczętnie spłonął XVII-wieczny kościół pw. św. Mikołaja z Bączala Dolnego wraz z zabytkowym wyposażeniem.

Zniszczona została także stodoła, a poważnie uszkodzona chałupa z Niebocka.

Odbudowa kościoła albo przeniesienie innego zabytku

Samorząd Województwa Podkarpackiego zdecydował o przeznaczeniu środków na działania związane z odtworzeniem zniszczonego obiektu. Rozważane są dwa główne rozwiązania: odbudowa kościoła albo znalezienie podobnego zabytku na Podkarpaciu lub w sąsiednich województwach i przeniesienie go do sanockiego skansenu.

W pracach konieczna będzie kooperacja z wojewódzkim i generalnym konserwatorem zabytków oraz Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Dokumentacja cyfrowa może pomóc w rekonstrukcji

Istotnym elementem odbudowy może być dokumentacja cyfrowa. Muzeum posiada skany i dokumentację części obiektów, które zostały zniszczone. Rozważane jest połączenie tych materiałów w kompleksową dokumentację, która w przyszłości mogłaby zostać wykorzystana m.in. do rekonstrukcji z wykorzystaniem nowoczesnych technologii.

Wstępne zainteresowanie finansowym wsparciem odbudowy mają także wykazywać przedsiębiorcy, również spoza Polski.

Strażacy obronili pozostałe zabytkowe obiekty

W kulminacyjnym momencie akcję gaśniczą prowadziło ponad 30 zastępów i ponad 140 strażaków. W bezpośrednim sąsiedztwie płonącego kościoła znajdowało się ponad 15 budynków zagrożonych ogniem. Wykorzystywano hydranty, zbiorniki wodne oraz wodę z Sanu.

Ostatecznie spośród ponad 15 bezpośrednio zagrożonych obiektów tylko dwa zostały uszkodzone. Jeden z ratowników odniósł obrażenia w postaci poparzenia ręki.

Prokuratura bada przyczyny pożaru

17 sierpnia 2026 roku w Prokuraturze Rejonowej w Sanoku wszczęto śledztwo dotyczące pożaru. Postępowanie prowadzone jest w kierunku czynu z art. 163 § 1 pkt 1 Kodeksu karnego i ma wyjaśnić przyczynę pojawienia się ognia oraz dokładny przebieg zdarzenia.

Po zakończeniu oględzin miejsca zdarzenia zabezpieczono materiał dowodowy, w tym monitoring. Śledztwo ma zostać przekazane do Prokuratury Okręgowej w Krośnie.

Sanocki skansen ponownie otwarty dla zwiedzających

Mimo tragedii Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku wraca do działalności. Od 20 sierpnia skansen ponownie będzie dostępny dla zwiedzających. Zamknięta pozostanie jedynie część bezpośrednio sąsiadująca z miejscem pożaru.

Pozostałe ekspozycje, w tym Ikona Karpacka, dwór ze Święcan, Rynek Galicyjski i inne sektory, mają funkcjonować normalnie.

Co stanie w miejscu spalonego kościoła?

Muzeum analizuje w tej chwili możliwość pozyskania podobnego zabytkowego obiektu oraz pełnej rekonstrukcji spalonego kościoła. W pierwszym przypadku poszukiwania mają koncentrować się przede wszystkim na Podkarpaciu i województwach sąsiednich, tak aby zachować charakter etnograficzny sanockiego skansenu.

Drugą opcją jest odtworzenie świątyni na podstawie zachowanej dokumentacji. Muzeum ma doświadczenie w realizacji podobnych przedsięwzięć, m.in. przy Rynku Galicyjskim i synagodze z Połańca.

W przypadku spalonej stodoły możliwe będzie pozyskanie podobnego obiektu, natomiast uszkodzona chałupa z Niebocka ma zostać częściowo zrekonstruowana. Muzeum zachowało także część wyposażenia kościoła.

Ostateczna decyzja będzie wymagała szczegółowych analiz dotyczących wartości historycznej, konserwatorskiej i muzealnej poszczególnych rozwiązań. Jedno jest już przesądzone – miejsce po spalonym kościele ma zostać zagospodarowane, a sanocki skansen ma kontynuować swoją działalność.